Nǔ e è na wà lɛ é Bo Na Nɔ Sɔ́ Nǔ E È Nɔ Zán Ðò Nukɔnyiyi Mɛ É Ðò Cocoa Butter
Jul 01, 2025
Mɛ lɛ ka nyí "gbɛ̀" alǒ "mɛ e nɔ dó xomɛsin nú mɛ lɛ é" égbé à? Ɖo Ɖɔxomε ɔ, Ɖɔxomε chocolat tɔn lε ko nyi "mɛ yaya" bɔ xwe ɖokpo ɖokpo mε ɔ, nyɔnu kpodo yɔkpɔvu lε kpo tlɛ tuun ye. É ɖò mɔ̌ có, nǔ taji e è nɔ zán dó bló chocolat na é, atín e nɔ nyí cacao é, è nɔ "hwla ɖò boudoir mɛ bɔ gbɛ̀ ɔ nɔ tuùn ǎ" bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖibla wɔn.
Hwenu e Columbus mɔ Gbɛ̀ Yɔyɔ̌ Amɛlika Tɔn é ɔ, Elɔpunu lɛ kánwezun yì ayikúngban e jí nǔ lɛ ɖè é jí ɖò Amérique bo na dó tɛ́n kpɔ́n bo na mɔ nǔ jɛ dlɔ̌ e ye kú bo na jɛ dɔkun é wu. Elɔpunu lɛ kplɔ́n nǔ gègě ɖò Amɛlika nu lɛ gɔ́n bo zán ye bǐ mlɛ́mlɛ́, bɔ enɛ zɔ́n bɔ é wà nǔ ɖaxó ɖé bo lɛ́ ɖu dɔkun gègě.
Hwenɛnu ɔ, Espagne-nu lɛ yì Mexique bo mɔ ɖɔ akwɛ Inde tɔn e ɖò axi ɔ mɛ lɛ é nyí atín sínsɛ́n alɔkpa ɖé. È sixu sɔ́ akwɛnú alɔkpa enɛ dó kɔ́ mɛ bo na lɛ́ ɖa kpo linfín agbade tɔn kpo bo na dó bló wɔxúxú. Indenu lɛ nɔ yí wǎn nú wɔxúxú mɔhun ɖuɖu. È ɖɔ ɖɔ wɔxúxú mɔhun ɖuɖu na zɔ́n bɔ a na ɖó hlɔnhlɔn bo na lɛ́ cikɔ ǎ. Indenu lɛ nɔ ylɔ atín enɛ ɖɔ "aɖɔwé" bɔ Espagne-nu lɛ nɔ ylɔ ɛ ɖɔ "chocolate". Atín alɔkpa enɛ e nɔ na "chocolate" ɔ nɔ sù ɖò zunkan nukɔntɔn ɔ mɛ, bo nɔ lɛ́ hwe kpɛɖé. Indenu lɛ ɖo na yi zunkan ɖaxo ɔ bo na mɔ "chocolate". Indenu lɛ nɔ ylɔ atín elɔ ɖɔ "Cocoa Hutoli". Nukɔnmɛ ɔ, atínkpatɔ́ lɛ nɔ ylɔ atín enɛ ɖɔ "atín" atín enɛ e jinjɔn xógbe enɛ jí é. Espagne-nu lɛ ɖo taji tawun nu "chocole". Ye nɔ sɛ́ ɛ dó Espagne gbɔn tɔjihun mɛ bo nɔ ɖɔ nǔ e "chocolate" nɔ wà dó mɛ wu ɖò majiki linu é nú axɔsu ɔ. Axɔsu Espagne tɔn ɖu "chocolate" éɖesunɔ bo ɖɔ n’i ɖɔ é ni yí cacao-tín gègě sín Mexique bo bló azɔ̌xwé chocolat tɔn nukɔntɔn ɔ kpo azɔ̌xwé e nɔ bló chocolat é kpo ɖò Espagne. Ðò xwè kanweko mɔkpan ɖíe ɔ, Gbadahweji-nu lɛ ko bló chocolat e è bló ɖó kpɔ́ é ɖé lɛ tɛgbɛ, bo nɔ lɛ́ bló nǔɖuɖu e è nɔ ylɔ ɖɔ bonbon chocolat tɔn é afatɔ́n mɔkpan, bɔ enɛ ko wà nǔ ɖagbe ɖé ɖò nǔɖuɖu gbɛtɔ́ tɔn lɛ ɖiɖó mɛ.
Cocoa nyí atín kpɛví ɖé bo nɔ dɔn mɛ ɖò xwédo ɔ mɛ. Nǔ e ɖò taji hugǎn é wɛ nyí ɖɔ é nɔ kɔ́n bo nɔ na sínsɛ́n ɖò atínkwín xóxó lɛ jí. Flówa lɛ nɔ tɔ́n tlɔlɔ ɖò atín ɔ jí, bɔ atín sínsɛ́n lɛ lɔ nɔ sù tlɔlɔ ɖò atín ɔ jí. Flówa lɛ hwe, bɔ atín sínsɛ́n lɛ d’agba. Atín sínsɛ́n lɛ nɔ cí ovale ɖɔhun, bɔ linlin prisme tɔn lɛ nɔ tɔ́n ɖò jǐ tɔn. Ye nɔ ɖó sinmɛ orange tɔn ganji. Atín sínsɛ́n ɖokpo ɖokpo nɔ da kilo 1 mɔ̌. Atín cacao tɔn ɖokpo ɖokpo sixu na atín sínsɛ́n 60{20}}70, bɔ atín sínsɛ́n ɖokpo ɖokpo ɖó atín sínsɛ́n 30-50. Nǔ e è nɔ zán dó bló chocolat na lɛ é wɛ nyí nǔkún enɛ lɛ. Cocoa sín atínkwín lɛ nɔ ɖó cacao beha alɔkpa ɖé, bɔ é nɔ syɛn ɖò xɔmɛ sín fifà mɛ, amɔ̌, é nɔ jɛ ɖiɖi jí ɖò 37 degrés jí. Gbɛtɔ́ sín zozo ɔ, 37,5 degrés wɛ, enɛ wu ɔ, chocolat e è sɔ́ cacao beha dó bló na é na xú hwenu e è hɛn ɖò alɔ mɛ é ǎ, loɔ, é na xú hwenu e è hɛn ɖò nu mɛ é. "E nɔ xú kpowun ɖo nu mɛ, e ma ɖo alɔ mɛ ǎ" ɔ, enɛ wu ɔ, é huzu xógbe goyiyi tɔn e è nɔ jla hugǎn nú ajɔ̌tɔ́ chocolat tɔn lɛ é. Cocoa power ɖó hlɔnhlɔn zozo tɔn gègě. Enyi dotóo lɛ sixu ɖu cacao powder cobo yì tavo e jí è nɔ w’azɔ̌ ɖè é alǒ pilote lɛ jí cobo yì ɔ, ye sixu hɛn hlɔnhlɔn syɛnsyɛn ɖé ɖó te nú táan gegě. Gɔ́ na ɔ, cacao powder nɔ gɔ́ngɔ́n ɖò proteine mɛ, bo nɔ na nǔɖuɖu mɛ bo nɔ lɛ́ sísɛ́ mɛ, bɔ è sixu zán dó nu ahan syɛnsyɛn ɖé.
Tea, kafé, kpo cacao kpo wɛ nyí ahan ɖaxó atɔn e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é. Asia wɛ tea gosin, kafe gosin Aflika, bɔ cacao gosin Amelika. É cí ɖɔ tuto enɛ nyí tuto nǔnywɛ tɔn ɖé ɖɔhun. Ye na bo gosin fí ɖebǔ ɔ, atín lɛ wɛ nyí dɔkun gbɛtɔ́ lɛ tɔn, bo na lɛ́ wà azɔ̌ nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ.
Atín cacao tɔn ɔ, atín e nɔ nɔ ama mɛ tɛgbɛ é ɖé wɛ, é wɛ nyí Sterculiaceae. Atín cacao tɔn nɔ sù kpɛɖé kpɛɖé bo nɔ lɛ́ syɛn tawun. Xwè 5{10}}7 wɛ é sixu bló ɖò xwè 5{10}}7 gudo. Nǔ e è nɔ na mɛ é wɛ nyí ee ɖaxó hugǎn é hwenu e atín ɔ ɖó xwè 25 é, bɔ enɛ gudo ɔ, é nɔ gblé kpɛɖé kpɛɖé. Atín sínsɛ́n tɔn nɔ sù ɖò sun 4-6 mɛ. É nɔ sù azɔn wè ɖò xwè ɖokpo mɛ, bɔ nǔkún-yiya taji ɔ nɔ bɛ́sín octobre jɛ Woosun mɛ. Nǔkún-yiya hwenu e atín e nɔ nyí Ecuadorian é nɔ ya é nɔ wá jɛ gudo kpɛɖé, ɖò kpaa mɛ ɔ, sín décembre jɛ janvier xwè e bɔ d’ewu é tɔn mɛ. Atín sínsɛ́n ɔ cí kɔ́ ɖɔhun, bo ɖó ga 15-30 cm, bo ɖó ama 30,40 ɖò xomɛ. Enyi è ya nǔkún ɔ gudo ɔ, è ɖó na xò cacao sín kɔ́fu lɛ kplé bo na ɖè ye tɔ́n. Atín ɖokpo ɖokpo sixu ya cacao xúxú xúxú 1-2 kg ɖò xwè ɖokpo mɛ.
Cocoa ɖó nǔɖuɖu e nɔ na nǔɖuɖu mɛ é gègě. Nǔ taji e é nɔ zán lɛ é wɛ nyí cacao beha, theobromine kpo kaféinu kpo, é wɛ nyí ɖɔ nǔɖuɖu e mɛ è nɔ mɔ glucose ɖè é, jǒ, proteine kpo nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é kpo ɖi magnésium, potassium kpo alkaloïdes kpo (ɖi cerciline ɖɔhun) bǐ wɛ nɔ gɔ́ngɔ́n.
Cocoa beans wɛ nyí nǔ taji e è nɔ zán dó bló chocolat na é, bɔ nǔ e è nɔ zán ɖò akpáxwé lɛ é kpo nǔ e è bló fó lɛ é kpo lɔ ɖò finɛ. Ði cacao, cacao, cacao sin alǒ sin, cacao beha, cacao cake kpodo cacao powder kpo. È sixu lɛ́ zán cacao e kpò é dó bló nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu lɛ é, ɖi kanlin lɛ sín nǔɖuɖu, bo lɛ́ zán nú vɛɛn e nɔ bló bɔ è nɔ bló cacao é.
Cocoa beha ɔ, jǒ jɔ jǒ wɛ ɖò cacao sínsɛ́n lɛ mɛ, bɔ é nɔ bló bɔ cholestérol e nɔ hɛn hun wá é nɔ jɛji ǎ. É nɔ lɛ́ na chocolat ɖé bɔ é nɔ cí mɔ̌to ɖɔhun bo nɔ lɛ́ cí mǔ ǎ{1}}in-nu. Nǔ e è gbéjé kpɔ́n lɛ é xlɛ́ ɖɔ cacao beha ɖó jǒ e gɔ́ngɔ́n é ɖé có, é nɔ zɔ́n bɔ cholestérol e ɖò hun mɛ é nɔ jɛji ɖi jǒ ɖevo lɛ ɖɔhun ǎ. Nǔ nyí mɔ̌, ɖó é ɖó acide sensi tɔn sín hlɔnhlɔn ɖaxó ɖé. Acides stearique nyí ɖokpo ɖò acide gras taji e ɖò cacao sín linfín mɛ lɛ é mɛ, bɔ é sixu ɖè cholestérol e ɖò hun mɛ é kpò.
